Najkrócej panujący król Hiszpanii? Ludwik I Burbon w serialu „La Vida Breve” i w rzeczywistości

15 stycznia 1724 r. Ludwik I Burbon został królem Hiszpanii. Do historii przeszedł jako najkrócej panujący władca tego kraju. Przez długi czas pozostawał postacią niemal zapomnianą, lecz niedawno zainteresowali się nim twórcy serialu „La Vida Breve” („Krótki żywot”, Movistar+ 2025). Kim był ów młody król i jak bardzo serialowa opowieść odbiega od historycznej rzeczywistości?

Smutne życie Ludwika Burbona

Ludwik urodził się rankiem 25 sierpnia 1707 r. w pałacu Buen Retiro w Madrycie, jako najstarszy syn Filipa V, pierwszego króla Hiszpanii z francuskiej dynastii Burbonów oraz Marii Ludwiki Sabaudzkiej. Dzieciństwo chłopca nie było proste: zanim skończył 7 lat został osierocony przez matkę, a Filip V jeszcze w tym samym roku zawarł nowe małżeństwo, z Elżbietą Farnese, która ‒ wedle złych języków ‒ miała nie kryć niechęci do swoich pasierbów. Jako młodzieniec Ludwik był ponoć zdrowy i krzepki, lubił jazdę konną, polowania oraz różne gry i tańce. Miał być również dobrze wychowany, uprzejmy, ale i nieco nieśmiały oraz smutny po śmierci matki.

Na żonę Ludwika wybrano młodszą o dwa i pół roku Ludwikę Elżbietę Orleańską, córkę regenta Francji z bocznej linii Burbonów. Sojusz z Francją wzmocnić miało podwójne małżeństwo: żoną małoletniego króla Francji miała zostać córka Filipa V, ledwie trzyletnia wówczas Marianna Wiktoria.

Ślub Ludwika i Ludwiki Elżbiety miał miejsce w styczniu 1721, jednak skonsumowanie małżeństwa nastolatków odłożono do 16. urodzin następcy tronu. Młodzi nie przypadli sobie do gustu i przez pierwsze dwa lata rzadko się widywali. Ludwika Elżbieta okazała się kapryśna, rozpieszczona i nie przyzwyczajona do dworskiej etykiety, a z czasem popełniała coraz więcej ekscesów, wspominano, że m.in. chodziła publicznie w negliżu, a także jadła i piła bez umiaru.

Abdykacja Filipa V i siedem miesięcy panowania Ludwika

Coraz gorzej było też ze zdrowiem psychicznym Filipa V. Już po śmierci pierwszej żony pogrążył się w „melancholii”. Duże rozczarowanie przyniosła mu też klęska w wojnie z tzw. czwórprzymierzem – sojuszem europejskich potęg (1718–1720). Tymczasem we Francji uznany pełnoletnim młody Ludwik XV był na tyle słabowity, że spodziewano się jego rychłej, bezdzietnej, śmierci. Choć Filip V obejmując tron Hiszpanii zrzekł się praw do francuskiego tronu (inne państwa europejskie nie pozwoliłyby na połączenie koron), coraz mocniej zaczął spoglądać w stronę dawnej ojczyzny.

Depresja czy nadzieja na objęcie tronu Francji? Historykom trudno jest to przesądzić. Dość że w połowie stycznia 1724 r. Filip V zaskoczył wszystkich decyzją o abdykacji na rzecz najstarszego syna. Młodemu Ludwikowi nie dane były jednak długie rządy. Już 31 sierpnia tego samego roku po krótkiej chorobie i mimo troskliwej opieki ze strony tak nielubianej przecież żony, Ludwik I zmarł na ospę.

Sukcesja po bezdzietnym Ludwiku nie była oczywista. Naturalnym byłoby objęcie tronu przez jego młodszego brata, ostatecznie to jednak Filip V bez przeszkód powrócił na tron i stał się rekordzistą pod względem długości panowania w Hiszpanii. Natomiast króciutkie panowanie Ludwika I, wciśnięte między 2 okresy rządów Filipa V jest często pomijane w szkolnych podręcznikach czy w chronologii królów Hiszpanii.

Serial „La Vida Breve” – powrót do zapomnianego króla

Do postaci zapomnianego młodego władcy postanowili wrócić twórcy serialu „La Vida Breve” ‒ Cristóbal Garrido i Adolfo Valor. Nie przyświecał im jednak cel stworzenia wiernej rekonstrukcji wydarzeń i realiów epoki, a sięgnęli po formę komediodramatu.

Główne zalety serialu

Serial „La Vida Breve” to z pewnością solidna rozrywka. Znajdziemy tu sporo humoru, który choć bazuje na stereotypach dotyczących epoki, a niekiedy wykorzystuje bardzo proste chwyty – często faktycznie działa, a tempo narracji sprawia, że sześć krótkich odcinków ogląda się z przyjemnością.

W serialu wyróżnia się także bardzo dobre aktorstwo i wyraziste kreacje postaci. Z jednej strony mamy, jak zawsze znakomitego, Javiera Gutiérreza w roli Filipa V ‒ władcy walczącego z własnymi demonami ‒ oraz Leonor Watling jako Elżbietę Farnese, silną i świadomą swojej roli władczynię, zmuszoną przejąć stery państwa wobec niezdolności męża do rządzenia. Z drugiej strony pojawia się młodsze pokolenie aktorów: Carlos Scholz jako Ludwik I tworzy tragiczną w gruncie rzeczy postać bardzo młodego księcia, który zostaje królem, niewiele jeszcze wiedząc o życiu, i przedwcześnie umiera. Alicia Armenteros wciela się w Ludwikę Elżbietę ‒ bohaterkę często przedstawianą w mizoginicznych źródłach jako „szaloną”, a tutaj ukazaną jako osobę wyprzedzającą swoją epokę, której komentarze kwestionują zastany porządek i w istocie reprezentują perspektywę współczesnego widza.

Do największych zalet serialu należy też jego zachwycająca warstwa wizualna ‒ zdjęcia, światło czy kolorystyka są na bardzo wysokim poziomie. Również wykorzystanie autentycznych hiszpańskich pałaców ‒ jak ten w Aranjuez czy La Granja de San Ildefonso ‒ robi ogromne wrażenie, pomimo że wiele z tego co widzimy ‒ fasady, wnętrza i wyposażenie ‒ to wytwory późniejszych epok. Do najlepiej dopracowanych elementów należą za to kostiumy, które nadają całości autentyczny sznyt epoki.

Wady i historyczne przekłamania

Twórcy serialu deklarują, że proces tworzenia go polegał na długim zapoznawaniu się z literaturą, a nawet źródłami historycznymi, w czym wspomagał ich konsultant historyczny, Eduardo Juarez (oficjalny kronikarz Pałacu Królewskiego w La Granja de San Ildefonso). Jednocześnie jednak mimo bazy historycznej nie chcieli rezygnować z fikcji i swobodnej interpretacji faktów, przedstawiając świadomie przerysowaną wizję XVIII-wiecznego dworu Burbonów, widzianą przez pryzmat współczesnego humoru i wrażliwości. 

I tu pojawia się problem. O ile uwspółcześniona mentalność i anachroniczne żarty można usprawiedliwić potrzebami komedii, to największym zarzutem jest fakt, że niejednokrotnie manipuluje się tu faktami, mieszając chronologię. Kluczowe wydarzenia, jak abdykacja Filipa V i śmierć regenta Francji, ukazuje w zupełnie odwróconym porządku, by zasugerować istnienie spisku na życie regenta (który w rzeczywistości zmarł już wcześniej).

Końcowa ocena

Czy „La Vida Breve” jest więc serialem udanym? Jako rozrywka – zdecydowanie tak. To sprawnie zrealizowana, lekka i błyskotliwa opowieść, która potrafi wciągnąć i rozbawić, przypominająca nieco takie znane produkcje jak „Wielka” czy „Faworyta”. Nie można jednak traktować go jako wiernego obrazu historii – zbyt swobodnie traktuje fakty, by mógł być punktem odniesienia dla zrozumienia czasów Filipa V i Ludwika I, może też wprowadzić w błąd. Może jednak pełnić inną, cenną funkcję: wzbudzić ciekawość i zachęcić widza, by po seansie sięgnął po książki i sprawdzić „jak było naprawdę”, a to już całkiem dużo.

Bibliografia

Biogram Ludwika I Real Academia de la Historia:

Consuelo Maqueda Abreu, Luis I de España, Historia Hispánica, [online:] https://historia-hispanica.rah.es/biografias/27846-luis-i-de-espana [dostęp:15.01.2025].

Wywiady z twórcami serialu, opisy i opinie

Estela Bango, ¿Quién fue Luis I? «La vida breve» nos lo cuenta entre carcajadas, AISGE [online:] https://www.aisge.es/asi-se-hizo-la-vida-breve-la-serie-de-movistar-plus-sobre-luis-i [dostęp:15.01.2025].

Álvaro Onieva, La historia de uno de los «reyes locos» que reinaron España: «Había un poso trágico muy jodido, porque es gente que está mal de la cabeza», „El Mundo”18.02.2025, [online:] https://www.elmundo.es/television/series/2025/02/18/67b439a021efa0f0158b459c.html [dostęp:15.01.2025].

Ciekawa analiza historyczna serialu i omówienie różnic między faktami a fikcją:

El Cronista de la Corte, Opinión de la serie «La vida breve»: historia vs ficción (parte 1), YouTube, 2025, online: https://youtu.be/UQFf—zQoY?si=e-7xfVqxBexxGbpg [dostęp:15.01.2025]

El Cronista de la Corte, Opinión de la serie «La vida breve»: historia vs ficción (parte 2), YouTube, 2025, online: https://youtu.be/TaD6S_L7gGg?si=hncH1fy_s7S7oPP5 [dostęp:15.01.2025]